Op 1 juli 2026 gaat er iets opmerkelijks gebeuren in de Nederlandse bouw. De milieu-eisen voor nieuwbouw worden op dezelfde dag voor de ene groep strenger, en voor de andere groep juist soepeler. Kantoren krijgen 15 procent minder milieuruimte. Kleine woningen krijgen gemiddeld 25 procent meer. En voor scholen, winkels en zorginstellingen gelden voor het eerst officiële milieugrenzen. Een verschuiving die bepaalt wat er de komende jaren op Nederlandse kavels verrijst, en die in de tekentafelgesprekken nu al alles op zijn kop zet.
De rekenregel achter de gevel
MPG staat voor MilieuPrestatie Gebouwen. Het is het cijfer dat vertelt hoeveel milieubelasting je bouwmaterialen over de hele levensduur van een gebouw veroorzaken. Beton, staal, isolatie, dakbedekking, gevelsteen, alles krijgt een score. Die scores tel je bij elkaar op, deel je door het gebouwoppervlak en de verwachte levensduur, en je houdt een getal over dat uitgedrukt wordt in euro's schaduwprijs per vierkante meter per jaar. Hoe lager, hoe beter voor het milieu.
Sinds 2018 bestaat de regel, sinds 2021 ligt de grens voor nieuwbouwwoningen op 0,8. Veel kopers merken er weinig van omdat hun architect of ontwikkelaar het oplost op papier. Toch bepaalt die ene berekening verrassend veel. Of je muur uit kalkzandsteen komt of uit cellenbeton. Of je vloer beton is of hout. Of het trappenhuis aluminium balustrades krijgt of houten. De MPG dwingt die keuzes, stil, op de achtergrond, en vanaf deze zomer dus op een nieuwe manier.
Kantoren strenger, kleine woningen krijgen lucht
De aanscherping voor kantoren is aangekondigd door het ministerie van Volkshuisvesting. Vanaf 1 juli moeten nieuwe kantoren voldoen aan een norm die 15 procent strenger is. Dat past in de logica die iedereen kent, gebouwen moeten groener. Maar voor woningen gaat diezelfde logica dit jaar niet op. De aanscherping die voor woningen op tafel lag, is geschrapt.
De reden staat in het eindrapport van de adviesgroep STOER, een club die in opdracht van het kabinet is nagegaan waar de bouwsector vastloopt. Hun conclusie was helder. Kleine woningen halen de bestaande MPG-norm zelden zonder extra materialen en extra geld, terwijl juist die kleine woningen het woningtekort zouden moeten oplossen. Het kabinet nam die conclusie over. Voor woningen geldt geen strengere eis, en voor kleine woningen komt er een soepelere eis, gemiddeld 25 procent ruimer dan het huidige getal. Hoe kleiner het huis, hoe meer lucht de rekenaar krijgt.
Voor architecten en projectontwikkelaars die starterswoningen van 60 tot 80 vierkante meter plannen is dat een echt verschil. Die categorie stond onder druk doordat de vaste componenten zoals keuken, badkamer en meterkast in een klein huis evenveel milieu-impact geven als in een groot huis, terwijl de noemer in de breuk een stuk kleiner is. Volgens de Branchevereniging Nederlandse Architectenbureaus maakt juist die verhouding het bouwen van compacte woningen nu haalbaarder.
Wat 25 procent extra ruimte oplevert
Met meer MPG-ruimte kan een ontwerp andere keuzes aan. Een betonvloer mag, waar eerder alleen een houten balklaag binnen de norm paste. Een metselwerkgevel mag, waar eerder een HSB-element met houtskeletbouw nodig was. Een robuuste, onderhoudsarme badkamer met keramische tegels mag, waar eerder een goedkopere maar minder duurzame kunststofafwerking werd voorgeschreven om de cijfers kloppend te krijgen.
Dat klinkt alsof de klok weer terug wordt gezet, maar dat valt mee. De MPG-norm voor woningen zoals die nu bestaat blijft staan, alleen voor het segment onder ongeveer 85 vierkante meter wordt er ruimte bijgetrokken. Wie een gezinswoning van 140 vierkante meter laat bouwen, merkt helemaal niets. Wie een compacte stadswoning, een hofjeswoning of een zorggeschikte levensloopbestendige woning laat bouwen, krijgt wel ademruimte.
Voor bewoners heeft dat ook andere gevolgen. De kleine woning is straks niet automatisch de goedkoopste optie, maar wel de optie waar de ontwerper keuzevrijheid heeft. Dat betekent in veel gevallen een degelijker materiaalpakket, minder plastic in de afwerking, en meer gevel die over dertig jaar nog steeds fatsoenlijk oogt. Als de extra ruimte ten minste goed wordt gebruikt, want dwingen tot kwaliteit doet deze regel niet.
De tweede verandering zit onder de motorkap
Naast de normen verandert er ook iets in de berekening zelf. Vanaf juli wordt de MPG opgesteld volgens de nieuwe standaard EN15804:A2. Dat klinkt als een nummer, maar het is de reden dat veel rekenresultaten straks anders uitvallen dan de bouwer gewend is. Waar eerder met 11 milieu-impactcategorieën werd gerekend, komen er nu 19 in beeld. Onder meer waterverbruik, verzuring, fijnstof en uitputting van grondstoffen krijgen elk een eigen plek in de som. Materialen die vooral op CO2 goed scoorden, maar elders zwaar drukten, vallen opeens minder gunstig uit.
Voor het bouwproces betekent dat nieuwe onderhandelingen aan tafel. Materiaalleveranciers moeten met bijgewerkte milieuproductverklaringen komen. Rekentools zoals MRPI en Nationale Milieudatabase draaien op nieuwe datasets. Volgens het ministerie van Volkshuisvesting is dat gesprek nog niet af. Pas in de eerste helft van 2026 is duidelijk welke materialen in de nieuwe berekening winnen en welke terrein verliezen.
Dit moet je weten als je binnenkort bouwt
Wie nu een ontwerp laat uitwerken, zit precies op de grens. Ontwerpen die vóór 1 juli worden ingediend bij de gemeente vallen nog onder de oude regels, aanvragen na die datum onder de nieuwe. Voor kleine nieuwbouwwoningen is het interessant om te wachten, voor kantoorontwikkelingen juist om nu door te zetten. Bouwers van scholen en zorginstellingen krijgen voor het eerst met een harde milieunorm te maken, en doen er verstandig aan hun architect op tijd te vragen welke materialen de nieuwe toets doorstaan.
Een bredere les zit erin voor iedereen die nadenkt over hoe een huis in Nederland er straks uitziet. Als de regels voor kleine woningen soepeler worden om het woningtekort op te lossen, schuift het idee van duurzaam wonen weer een klein stukje op. Minder een formule, meer een afweging tussen kwantiteit, kwaliteit en materiaalgebruik. Wie nu kiest voor een compacte woning met een biobased constructie uit hout of hennep, combineert het beste van beide werelden. Wie twijfelt tussen een klein huis van 70 vierkante meter en een groter huis met compromissen in de afwerking, heeft vanaf juli aantoonbaar meer te kiezen. Meer weten over wat nog meer speelt voordat je begint? Neem dan ook onze checklist voor de bouw van een nieuw huis door, dan weet je waar je op moet letten voordat de tekening definitief is.