Je zet de buitenkraan af, je isoleert de dakgoot en toch staat er bij de eerste vorstnacht water onder de wasmachine. Niet omdat de buitenkraan lekt, maar omdat een leiding binnenshuis is dichtgevroren en gescheurd op het moment dat het dooide. Waterleidingen binnen krijgen veel minder aandacht dan een buitenkraan, terwijl ze net zo kwetsbaar zijn zodra het écht koud wordt.
Een koudegolf is volgens het KNMI een aaneengesloten periode in De Bilt van minstens vijf ijsdagen (een maximumtemperatuur onder nul), waarvan drie dagen met strenge vorst (minimaal tien graden onder nul). Dat is zeldzaam, maar je hebt al veel minder nodig om een leiding te laten bevriezen. Een paar uur achtereen lichte vorst in een onverwarmde ruimte is al voldoende.
Waar de kou het eerst toeslaat in huis
Leidingen bevriezen niet overal even snel. De risicoplekken zijn steeds dezelfde: ruimtes die niet meedoen met de verwarming. Denk aan de kruipruimte, de garage, een onverwarmde bijkeuken, de zolder zonder radiator en kastjes tegen een buitenmuur, zoals het gatenkastje onder de gootsteen. Ook de watermeter zelf is een zwakke plek, want die hangt vaak in een onverwarmde meterkast of zelfs net buiten de voordeur.
Herkenbaar probleem: een leiding die tegen een buitenmuur loopt, verliest veel sneller warmte dan een leiding die midden door een verwarmde kamer gaat. Je merkt het pas als de kraan 's ochtends niks meer geeft, en dan is de schade meestal al onderweg. Bevroren water zet namelijk uit, en dat zet de leiding onder zoveel druk dat hij scheurt. Je ziet dat pas als het weer dooit en het water alsnog naar buiten wil.
Dit houdt je leidingen warm genoeg
De meeste maatregelen kosten een paar euro en een half uur werk.
- Isoleren met buisisolatie. Een mouw van schuimrubber of Armaflex om elke blootliggende leiding in een onverwarmde ruimte is de goedkoopste en effectiefste ingreep. Let op de naad: die moet dicht, anders waait de kou er zo weer in.
- Kastjes open laten. Zet bij strenge vorst het kastdeurtje onder de gootsteen 's nachts op een kier, zodat de warmte van de kamer er ook bij kan.
- Thermostaat niet te laag. Zet de verwarming ook 's nachts of tijdens afwezigheid niet onder de 14 à 15 graden. Dat voelt als zonde van het gas, maar is goedkoper dan een gescheurde leiding en een natte vloer.
- Tochtstrips bij kieren. Een kruipluik of ventilatierooster dat tocht, blaast precies de koude lucht naar binnen die een leiding laat bevriezen. Hetzelfde principe speelt bij een lekkende rolluikkast, dus check die meteen mee.
- Hoofdkraan weten te vinden. Weet je waar de hoofdkraan van het huis zit, dan kun je bij een lek binnen een minuut het water afsluiten in plaats van toekijken hoe de schade groeit.
Buitenkraan is de bekende, binnen is de vergeten helft
De buitenkraan krijgt terecht veel aandacht: hoe je die winterklaar maakt, is intussen bekend terrein. Het probleem is dat mensen daarna denken dat ze klaar zijn voor de winter. De leidingen binnen lopen echter precies dezelfde route als de leiding naar de buitenkraan, alleen dan onder je eigen vloer of achter je eigen muur. Een paar extra minuten besteden aan de kruipruimte en de meterkast is net zo belangrijk als die ene kraan buiten.
Dat geldt ook voor vocht in huis in bredere zin. Een slecht geïsoleerde buitenmuur waar een leiding langsloopt, is vaak dezelfde muur waar condens en vochtproblemen ontstaan. Allebei zijn het gevolgen van kou die een weg naar binnen vindt waar je hem niet wilt.
Wat je doet als het toch misgaat
Komt er geen water uit de kraan, maar hoor je geen gebarsten leiding of zie je geen plas, dan is de leiding waarschijnlijk alleen dichtgevroren en nog niet gescheurd. Draai in dat geval eerst de kraan op die leiding open, zodat het dooiwater meteen weg kan. Verwarm de leiding daarna geleidelijk, met een haardroger op lage stand of met warme (niet kokende) handdoeken. Gebruik nooit een föhn, bouwlamp of open vlam rechtstreeks op een kunststofleiding of op een leiding die je niet volledig kunt zien: de kans op smelten of brand is dan groter dan de kans dat je het probleem oplost.
Zie je wel vocht, een natte plek of hoor je water lopen terwijl geen kraan openstaat? Draai dan direct de hoofdkraan dicht en bel een loodgieter. Hoe eerder het water stopt, hoe kleiner de schade aan vloer, plafond beneden of inboedel.
Op vakantie in de winter? Doe dit extra
Ben je een week of langer weg tijdens een koudeperiode, dan helpt het niet alleen de thermostaat laag te laten draaien. Zet de verwarming op minimaal 14 graden met een tijdklok of slimme thermostaat, zodat het huis nooit helemaal afkoelt. Heb je een vakantiewoning of een tweede huis dat langere tijd leeg staat, dan is het aftappen van het hele leidingsysteem de enige manier om zeker te zijn: geen water in de leiding betekent geen bevriezingsrisico.
Dit is wat je dit weekend checkt
Loop één keer door huis met de vraag: welke leiding ligt hier tegen een koude muur, in een ruimte zonder radiator? Isoleer die paar meter, zet het kastdeurtje straks bij vorst op een kier en laat de thermostaat 's nachts niet onder de 14 graden zakken. Het is geen project van een hele zaterdag, meer een rondje van twintig minuten dat je een gescheurde leiding, een natte vloer en een dure loodgietersrekening bespaart.