Zodra de eerste bladeren vallen, geven veel tuinen het op. De hortensia's zijn uitgebloeid, het gras groeit trager en wat overblijft is vooral bruin. Toch hoeft dat niet zo te zijn. Een handvol planten bereikt hun mooiste moment juist nu, in september en oktober, en met de juiste keuzes houd je je tuin kleurrijk tot ver in november.
Siergrassen doen het pas echt goed als de zon lager staat
Lampenpoetsersgras, in het Engels pennisetum, is een van de weinige planten die in de nazomer aan kracht wint in plaats van verliest. De pluimen vangen laag invallend zonlicht op een manier die in juli simpelweg niet werkt: tegen de avond lichten ze goudkleurig op. Volgens Wikipedia hoort het gras van oorsprong bij drogere, zonnige standplaatsen, wat verklaart waarom het zo weinig water nodig heeft. Dat maakt hem ook geschikt voor tuinen die de afgelopen droge zomers al genoeg te verduren kregen. Combineer je nu al met droogtebestendige beplanting, dan sluit een border met siergrassen daar naadloos op aan. Wie eerder al de stap zette naar een mediterrane tuin met olijfbomen heeft vaak al de juiste, goed doorlatende bodem voor dit soort grassen liggen. Snoei de pluimen niet meteen na de eerste nachtvorst weg: juist met een laagje rijp erop zijn ze op hun mooist, en de holle stengels bieden overwinterende insecten een schuilplek.
Deze bloeier verslaat de meeste zomerbloeiers qua kleur
Helenium, ook wel zonnekruid genoemd, bloeit in koperrood, oranje en goud, precies de tinten die je in een herfsttuin wil zien. Waar veel zomerbloeiers in september al over hun hoogtepunt heen zijn, begint helenium juist dan pas goed door te bloeien. De plant trekt bovendien laat in het seizoen nog bijen en vlinders, die dan weinig andere voedselbronnen meer hebben. Zet hem in groepjes van minstens drie planten bij elkaar; los geplant valt de kleur minder op tussen het overige groen.
Eén struik, drie seizoenen
Amelanchier, ook krentenboompje genoemd, is een van de weinige heesters die het hele jaar iets te bieden heeft. In het voorjaar bloeit hij wit, in de zomer nemen andere planten zoals hortensia's het over, en in de herfst kleurt zijn blad diep rood. Volgens Wikipedia komen er verschillende soorten voor die allemaal geschikt zijn voor de Nederlandse tuin, van kleine struikvormen tot boomachtige varianten. Voor wie maar één plant per seizoen wil vervangen, is een amelanchier eigenlijk de slimste investering die er is: hij doet in zijn eentje het werk van drie planten.
Zo combineer je het zonder rommelig resultaat
De valkuil bij herfstbeplanting is dat je te veel losse kleuraccenten naast elkaar zet, waardoor een border eerder chaotisch dan sfeervol oogt. Werk daarom in lagen: siergrassen op de achtergrond, helenium in het midden, en lagere, compactere planten vooraan. Hou de kleuren bij elkaar in dezelfde warme familie (koper, oranje, dieprood) in plaats van een mix van fel roze en oranje. Deze aanpak sluit aan bij wat tuinontwerpers dit jaar de cottagetuin met een moderne twist noemen: klassiek qua opbouw, maar met minder planten en meer rust per vak. Heb je je terras al voorzien van warme zandtinten in plaats van grijze tegels, dan versterkt een border in dezelfde kleurfamilie dat effect alleen maar. Plant in oneven aantallen (drie, vijf, zeven) en niet in nette rijen: dat oogt van nature onregelmatiger en dus voller, precies wat je in deze periode van het jaar nodig hebt om kale plekken te maskeren.
Waarom het najaar het beste plantmoment is
De meeste mensen wachten met nieuwe beplanting tot het voorjaar, maar dat is niet het beste moment. In september en oktober is de grond nog warm van de zomer, terwijl de lucht al afkoelt. Planten steken dan energie in het aanmaken van wortels in plaats van in blad en bloei, waardoor ze in het voorjaar daarna een flinke voorsprong hebben. Dat scheelt water geven, want een goed ingegroeide plant heeft in de zomer erna veel minder bijwatering nodig. Wie eerder al maatregelen nam tegen een droge zomer, profiteert daar dus dubbel van als de nieuwe beplanting nu de kans krijgt om vóór de winter stevig te wortelen. Een vuistregel die veel hoveniers aanhouden: plant zolang de grond niet bevroren is, dus in de praktijk tot begin december. Wacht je toch tot maart, dan begint de plant pas met wortelvorming op het moment dat er alweer blad en bloei van hem gevraagd wordt, en dat kost hem het hele seizoen een achterstand.
Dit is het moment om te planten, niet in maart
Wacht je tot het voorjaar, dan mis je precies het venster waarin planten het makkelijkst aanslaan. Ga nu naar het tuincentrum, kies voor minstens drie soorten die elkaar in bloeitijd opvolgen en zet ze in groepen in plaats van los door de border. Over twee, drie jaar heb je een tuin die er in september net zo verzorgd bij ligt als in juni, zonder dat je daar in de tussentijd extra werk voor hoeft te doen.