In Limburg en delen van Noord-Brabant mag er sinds deze zomer geen water meer uit beken en sloten worden gehaald. De waterschappen daar kondigden in juli een algeheel onttrekkingsverbod af, nadat de droogte de flora en fauna in het gebied in de problemen bracht. Je hoeft niet in Zuid-Limburg te wonen om daar iets van te merken: heel Nederland draait door dezelfde droge, warme zomer, en steeds meer tuinen laten dat zien aan hun bruine gazons en verwelkte border.
De reflex is om vaker de tuinslang te pakken, maar dat is precies het verkeerde recept. Een tuin die klaar is voor droge zomers vraagt om een andere aanpak dan meer water geven. Vijf ingrepen die echt verschil maken.
Waarom je tuin dit jaar om iets anders vraagt
Waterschap Limburg beschrijft het onttrekkingsverbod als noodzaak om de laatste beetjes water in beken en sloten te beschermen voor planten en dieren, niet als tijdelijke ongemak. Vanaf half juli mag er in het hele gebied van waterschap De Dommel evenmin water worden opgepompt, op de rivier de Dommel zelf na. Dat is geen incident, het is het derde droge zomerseizoen op rij in het zuiden van het land.
Voor je eigen tuin betekent dit vooral dat je grondwater en regenwater niet langer als onuitputtelijk mag behandelen. Wie de tegels al uit de tuin heeft gehaald zit hier toevallig goed: onverharde grond neemt water veel beter op dan een terras vol klinkers, en houdt het langer vast.
Sproei minder vaak, maar wel dieper
De grootste fout die de meeste mensen maken is elke avond een paar minuten sproeien. Daarmee bevochtig je alleen de bovenste centimeters grond, en dat zet wortels juist aan om ondiep te blijven groeien in plaats van dieper de grond in te zoeken naar vocht. Beter is één keer per week een flinke beurt, zodat het water echt de diepte in trekt.
Doe dat vroeg in de ochtend, voor een uur of acht. Dan is de verdamping het laagst en heeft de plant de hele dag om het water op te nemen. Sproeien tussen elf en vijf is vrijwel altijd verspilling, het meeste water verdampt voordat het de wortels bereikt. Richt de straal bovendien op de planten zelf, niet op het terras of het gazon waar niets hoeft te groeien.
Mulchen is de simpelste ingreep die iedereen overslaat
Een laag van vijf tot tien centimeter compost, houtsnippers of gemaaid gras op de kale grond houdt vocht vast en remt verdamping enorm af. Onder een dikke mulchlaag blijft de bodem merkbaar koeler en vochtiger dan op kale grond ernaast, zeker op hete dagen.
Het scheelt ook onkruid wieden, want mulch onderdrukt de meeste kiemplantjes vanzelf. Spitten is juist een slecht idee in een droge periode: dat brengt vochtige ondergrond naar boven waar het meteen verdampt, en droogt de bodem dieper uit dan wanneer je hem gewoon met rust laat.
Regenwater opvangen loont sneller dan je denkt
Een regenton van tweehonderd tot vijfhonderd liter vangt het water op van een gemiddeld dak, en dekt in een normale Nederlandse zomer al gauw dertig tot zestig procent van je tuinwater. Zelfs in een droog jaar als dit valt er tussen buien door genoeg om zo'n ton geregeld te vullen.
Koppel de regenpijp los van het riool en sluit hem aan op de ton, met een overloop terug naar de afvoer voor als hij vol is. Het is een uurtje werk voor een voorziening die je elke zomer weer terugverdient, zeker nu het onttrekken van grond- en oppervlaktewater in delen van het land simpelweg niet meer mag.
Kies planten die niet om water vragen
De snelste manier om minder te hoeven sproeien is planten die droogte gewoon aankunnen. Lavendel, salie, sedum, kogeldistel en zonnehoed staan bekend om hun diepe wortels en dikke, waterbesparende bladeren, en zien er na een week zonder regen nog steeds fris uit terwijl de hortensia er verlept bij hangt. Wie toch aan uitbreiding denkt, kan bijvoorbeeld kijken naar de lupine, die door zijn diepe penwortel eenmaal gevestigd weinig extra water nodig heeft.
Ook een eetbare border combineert prima met droogtetolerante keuzes: veel kruiden zoals tijm, rozemarijn en oregano komen oorspronkelijk uit mediterrane streken en zijn juist gebouwd voor hete, droge zomers. Vervang de meest waterhongerige planten in je border gefaseerd, en je gazon of border vraagt volgend jaar al een stuk minder onderhoud.
Dit is het moment om je tuin klaar te maken voor de volgende droge zomer
De onttrekkingsverboden in Limburg en Brabant duren tot uiterlijk 1 oktober, maar de kans is groot dat volgend jaar een vergelijkbaar scenario weer opduikt. Een tuin die is ingericht op weinig water, met mulch, een regenton en droogtetolerante beplanting, heeft daar dan al een antwoord op klaarliggen. Begin klein: vervang dit najaar de dorstigste planten in je border, en zet in het voorjaar een regenton neer voordat de eerste hittegolf toeslaat. Tegen de tijd dat de volgende droge zomer aanbreekt, hoef je niet meer te wachten tot je waterschap de kraan dichtdraait om in actie te komen.