Op warme dagen voel je het verschil meteen. Loop je over een tegelterras, dan straalt de hitte tegen je benen op. Sta je op gras of tussen borders, dan is het zomaar vijf tot acht graden koeler. Die simpele waarneming ligt achter een beweging die dit jaar in heel Nederland zichtbaar wordt: tuinen gaan massaal terug de grond in.
Het Nationaal Kampioenschap Tegelwippen, waarbij gemeenten en bewoners onderling strijden om het aantal tegels dat ze vervangen door groen, staat dit seizoen al op meer dan 1,6 miljoen individueel gewipte tegels en ruim 22 miljoen tegels omgerekend naar oppervlakte. Dat is geen incident. Het is het gevolg van een tuin die decennialang vooral onderhoudsvriendelijk moest zijn, en nu opnieuw wordt uitgevonden.
Waarom een tegeltuin een hittebron is geworden
Een verharde tuin lijkt praktisch: geen onkruid, geen gemaaid gras, weinig werk. Het probleem zit in wat die steen doet zodra de zon erop schijnt. Steen en beton slaan warmte op en geven die 's avonds weer af, waardoor de tuin en de directe omgeving van je huis 's nachts nauwelijks afkoelen. Bij hevige regen gebeurt het omgekeerde: water kan nergens de grond in en stroomt rechtstreeks naar het riool, dat de piekbuien van de laatste zomers steeds moeilijker aankan.
Bijna de helft van het particuliere tuinoppervlak in Nederland bestaat inmiddels grotendeels uit verharding. Dat is precies het patroon dat gemeenten en waterschappen willen doorbreken, en waarom steden als Zwijndrecht hun tegeldoelstelling dit jaar verdubbelden ten opzichte van vorig jaar.
Wat ontstenen in de praktijk oplevert
Een tuin met veel groen en schaduw heeft op hete dagen aantoonbaar lagere temperaturen dan een volledig verharde tuin, blijkt uit onderzoek dat het Kennisportaal Klimaatadaptatie bundelt. Bomen en pergola's met klimplanten geven directe schaduw, terwijl bodembedekkers en borders vocht vasthouden dat via verdamping de omgevingstemperatuur verlaagt.
Het effect stopt niet bij je eigen schutting. Een straat met veel groene voortuinen koelt merkbaar sneller af dan een straat vol tegels, en dat scheelt 's nachts net dat beetje comfort dat het verschil maakt tussen goed slapen en woelen in de hitte.
Hoe je zelf begint zonder je hele tuin open te breken
Je hoeft niet in één weekend alle bestrating eruit te halen. De meeste tuineigenaren beginnen met een strook langs de gevel of langs het terras, en breiden daarna uit.
- Kies semi-verharding in plaats van dichte tegels. Grind of split met een korrelgrootte van 16 tot 32 millimeter laat regenwater direct door naar de bodem, in plaats van naar het riool.
- Leg een infiltratiestrook aan. Een strook grind met wortelvlies eronder werkt als tijdelijke opslag voor regenwater, dat vervolgens langzaam de grond in trekt.
- Koppel de regenpijp los van het riool. Laat het water via een goot of slang naar een waterdoorlatend deel van de tuin lopen, zodat het riool bij een piekbui minder te verstouwen krijgt.
- Vervang een deel van het terras door borders. Wie liever niet alle bestrating mist, kan starten met een rand van dertig tot vijftig centimeter langs de rand van het terras.
- Kies voor schaduw op de plek waar je zit. Een pergola met klimplanten of een enkele boom in een pot doet al veel voor de beleving op een hete middag.
Wie het terras zelf wil vernieuwen in plaats van verkleinen, hoeft dat niet volledig dicht te bestraten. Waterdoorlatende tegels bestaan inmiddels ook in de warmere, natuurlijke uitstraling die je kunt lezen in ons artikel over keramische tegels op het terras, waarin materiaal en waterhuishouding elkaar aanvullen.
Groen kiezen dat ook bij droogte overeind blijft
Ontstenen betekent niet automatisch een tuin vol grasveld dat elke zomer verbrandt. De borders die het langst mooi blijven, bestaan uit planten die tegen zowel natte als droge periodes kunnen. De lupine, die dit jaar in steeds meer Nederlandse borders verschijnt, is daar een voorbeeld van: diepe wortels zorgen dat de plant een droge week probleemloos doorstaat.
Wie toch nog ruimte wil voor nut naast schoonheid, kan die nieuwe border meteen combineren met eetbare gewassen. Steeds meer tuinen mengen sierplanten met groente en kruiden, zodat de tuin er niet alleen groener uitziet, maar ook iets oplevert.
Dit is wat je deze zomer anders doet
Je hoeft niet te wachten tot het najaar om te beginnen. De meeste tuincentra verkopen grind, split en borderplanten het hele seizoen, en een strook van een paar vierkante meter langs het terras is in een middag klaar. Begin bij het stuk tegels dat toch al los ligt of scheef zakt, vervang dat door een infiltratiestrook, en kijk na de eerste hete week zelf wat het verschil doet.
De cijfers van het Tegelwippen-seizoen laten zien dat je niet de enige bent die dit overweegt. Steeds meer straten in Nederland ruilen dit jaar een deel van hun tegels in voor een tuin die niet alleen mooier oogt, maar ook daadwerkelijk koeler aanvoelt op de dagen dat het ertoe doet.