Op r/HomeImprovement postte iemand vorige week een simpel klusverhaal dat verkeerd afliep. Structuurmuren in de te verbouwen kinderkamer schuren, ramen open, mondkapje op, klaar voor de volgende stap. Pas de dag erna zag diegene online dat je zulke muren eigenlijk eerst op asbest had moeten laten testen. Het huis was gebouwd in de jaren veertig en in de jaren zeventig verbouwd, precies de periode waarin asbest in bijna elk bouwmateriaal zat verwerkt.
Het is een fout die in Nederland minstens zo vaak gemaakt wordt. Een groot deel van de woningvoorraad is gebouwd voor 1994, het jaar waarin de verkoop van asbest definitief verboden werd. Structuurmuren, vloerzeil, kit rond kozijnen, vensterbanken en platen achter de cv-ketel bevatten in die huizen regelmatig asbest. Zolang je er niets mee doet, is dat geen probleem. Zodra je gaat schuren, boren of breken, kan dat veranderen.
Waarom schuren het gevaarlijke moment is
Asbest is pas schadelijk als de vezels loskomen en je ze inademt. Zolang het materiaal intact blijft en de vezels stevig vastzitten, kan het jarenlang geen kwaad. Schuren, zagen, boren of afbikken is precies waar het misgaat: dat maakt de vezels los en fijn genoeg om diep in je longen te komen. Ze zijn dan onzichtbaar voor het blote oog en verspreiden zich makkelijk door de kamer, ook via kleding en schoenen naar de rest van het huis.
Dat maakt het verraderlijk. Je ziet tijdens het klussen niet of er iets misgaat. Pas jaren later, soms tientallen jaren later, kan blootstelling gezondheidsproblemen veroorzaken. Vandaar dat de regel simpel is: bij twijfel niet schuren, eerst testen.
Welke huizen en materialen om extra aandacht vragen
Is je huis gebouwd of voor het laatst grondig verbouwd voor 1994, dan is de kans reëel dat er ergens asbest verwerkt zit. Denk aan structuurplafonds en -muren, golfplaten op schuurtjes en garages, vloerzeil met een specifieke onderlaag, kit en beglazingskit rond oude kozijnen, en platen achter of naast oudere cv-ketels. Ook bij een verbouwing of verduurzaming van een ouder huis loop je tegen dezelfde materialen aan, dus is het slim om de asbestcheck standaard mee te nemen in je planning, net als de verzekeringszaken die daarbij komen kijken.
Portiekflats en jaren zeventig-woningen zijn twee categorieën waar dit vaak over het hoofd wordt gezien, juist omdat ze in delen worden gerenoveerd. Wie een portiekflat aanpakt of een dakopbouw op een ouder huis plaatst, werkt bijna per definitie met materialen uit die periode.
Hoe een asbestinventarisatie in zijn werk gaat
Alleen een gecertificeerd asbestinventarisatiebureau kan met zekerheid vaststellen of een materiaal asbest bevat. Zo'n bedrijf neemt monsters op de plekken waar je gaat klussen en stuurt die naar een laboratorium. Voor een gemiddelde woning kost een inventarisatie meestal enkele honderden euro's, afhankelijk van het aantal monsters en de grootte van het huis. De uitslag komt vaak binnen een week terug.
Blijkt er asbest aanwezig, dan betekent dat niet automatisch dat alles eruit moet. Zit het materiaal hecht gebonden, dus stevig vastgemaakt in bijvoorbeeld een plaat of vloerzeil, dan kan het vaak blijven zitten zolang je het niet bewerkt. Ga je er wel aan klussen, dan is verwijdering door een gecertificeerd saneringsbedrijf verplicht bij losgebonden of grotere hoeveelheden asbest. Kleine, hecht gebonden stukjes mag je in sommige gevallen zelf verwijderen, maar check dat altijd eerst bij je gemeente, want de regels verschillen per situatie.
Als je al hebt geschuurd voor je het wist
Ontdek je pas achteraf dat je zonder test bent begonnen, stop dan direct met verder klussen in die ruimte. Ventileer niet overdreven door ramen wagenwijd open te zetten, dat verspreidt stof juist verder het huis in. Sluit de deur van de ruimte af, verlaat hem met schone kleding en was daarna alles wat mogelijk besmet stof heeft opgevangen, inclusief textiel en meubels die in de kamer stonden. Laat vervolgens alsnog een monster nemen. Blijkt er inderdaad asbest in het spel, dan schakel je een professioneel saneringsbedrijf in voor de opruiming, ook al is de klus zelf al gedaan.
Volgens Milieu Centraal is vooral verwering en bewerking van het materiaal de trigger voor vezelvrijkomst, niet de aanwezigheid van asbest op zich. Dat betekent dat je niet in paniek hoeft te raken bij elk oud huis, maar wel serieus moet zijn zodra je gereedschap pakt. De Rijksoverheid houdt bovendien een lijst bij van gecertificeerde inventarisatie- en saneringsbedrijven, zodat je niet bij de eerste de beste hoeft aan te kloppen.
Dit is wat je voortaan anders doet
De regel is eigenlijk simpel te onthouden: is je huis van voor 1994 en ga je schuren, boren, zagen of breken, plan dan eerst een asbestinventarisatie in, ook als het om een klein klusje gaat zoals een structuurmuurtje in een kinderkamer. Die paar honderd euro en die ene week wachttijd wegen niet op tegen het risico dat je achteraf loopt. Vraag bij twijfel altijd eerst na bij je gemeente of een gecertificeerd bureau voor je zelf aan de slag gaat, en neem die stap net zo standaard mee in je planning als de vergunning of de verf.