Je hark is nog niet koud of de bladeren liggen alweer op het gazon. De meeste tuinbezitters ruimen die zo snel mogelijk op, want een rommelig gazon past niet bij een strak ingericht tuinontwerp. Precies die gewoonte is een probleem voor de egel. Nederland telt naar schatting veel minder egels dan dertig jaar geleden, en onderzoek van de Zoogdiervereniging wijst verkeer, verstening en dichte schuttingen aan als belangrijkste oorzaken. Je tuin kan dat tij niet alleen keren, maar een paar aanpassingen dit najaar maken wel echt verschil.
Waarom je schutting een muur is voor de egel
Een egel legt per nacht een paar kilometer af op zoek naar voedsel en een partner. Een dichte schutting of een opgemetseld muurtje stopt die route hard. De Egelwerkgroep van de Zoogdiervereniging roept tuinbezitters al jaren op om een opening van ongeveer 13 bij 13 centimeter in de onderkant van de schutting te zagen, net groot genoeg voor een egel en te klein voor een hond of kat. Heb je liever geen gat in je nieuwe vlonderschutting, kies dan voor een poortje met een klepje. Woon je naast een buur die ook aan de tuin wil werken, dan is dit een van de goedkoopste klussen uit dit artikel. Overweeg je toch een nieuwe erfafscheiding, dan is een haag in plaats van een schutting voor de egel sowieso de betere keuze.
Laat de herfstbladeren niet allemaal verdwijnen
Een egel moet aankomende winter vet opbouwen, want de winterslaap duurt makkelijk vier tot vijf maanden zonder eten of drinken. In die periode verliest hij tot een derde van zijn lichaamsgewicht. Een hoop bladeren en takken onder een heg of struik is precies de beschutte, vochtige plek waar hij zich in nestelt. Blaas of hark dus niet alles van je gazon naar de container, maar schuif een deel in een hoek van de tuin. Een composthoop werkt ook goed, want de afbraak van organisch materiaal zorgt voor een beetje restwarmte, zelfs als het buiten vriest. Twijfel je of er al een egel in zo'n hoop zit voordat je omspit of maait? Controleer eerst met een stok in plaats van met je handen.
Zet planten pas naar binnen als het echt moet
Veel kuipplanten gaan nu naar binnen voor de vorst, en dat is terecht. Bedenk alleen dat een tuin vol kale potten en gladde tegels voor een egel weinig oplevert: geen schuilplek, geen insecten, geen voedsel. Vervang een deel van je verharding waar mogelijk door een border met inheemse beplanting. Siergrassen en late herfstbloeiers houden insecten langer actief, en insecten zijn precies waar een egel op jaagt: slakken, regenwormen, kevers, oorwormen. Hoe meer leven er in je border zit, hoe interessanter je tuin wordt voor hem. Twijfel je welke bollen je dit najaar nog de grond in kunt krijgen voor volgend jaar, lees dan ook ons artikel over bloembollen planten in oktober.
Een insectenhotel doet meer dan je denkt
Een egel eet geen groente en geen kattenbrokjes als basisvoedsel, hij jaagt op insecten. Hoe minder insecten er in je tuin rondkruipen, hoe minder er voor hem te halen is. Een goedkope manier om dat aanbod te vergroten is een insectenhotel: een stapel holle bamboestokjes, dennenappels en een beetje stro in een houten frame, tegen een zonnige muur of schutting. Binnen een paar weken trekt dat bijen, oorwormen en kevers aan, en dat trekt op zijn beurt weer de egel. Combineer dat met een border die je niet elke week schoffelt, want juist in die iets ruigere hoekjes vinden insecten overwinteringsplekken. Een strak gemaaid gazon met niets ertussen levert daarentegen weinig op, hoe netjes het ook oogt vanaf je terras.
Gebruik geen gif, ook niet tegen slakken
Slakkenkorrels en ander verdelgingsmiddel lijken onschuldig voor een tuin, maar een egel die een vergiftigde slak of mug eet, krijgt het gif rechtstreeks binnen. Hetzelfde geldt voor muizengif. Heb je een slakkenprobleem in je border, zet dan een schaaltje bier neer of ga 's avonds met een zaklamp op zoek, dat werkt net zo goed zonder bijvangst. Heb je een vijver of een laag waterbakje in de tuin, leg er een plank of een stuk kippengaas schuin tegenaan. Een egel kan prima zwemmen, maar niet tegen een steile, gladde rand opklimmen, en verdrinkt daardoor sneller dan je zou denken.
Dit is wat je dit weekend kunt doen
Je hoeft niet je hele tuinontwerp om te gooien voor een egel. Zaag een poortje in de schutting, laat een bladhoop liggen in de hoek achter de border, en stop met slakkenkorrels. Zet er voor de zekerheid een ondiep bakje water bij, egels lusten geen melk maar wel vers water. Merk je dat er de afgelopen weken een egel door je tuin scharrelde? Geef dat door via de jaarlijkse telling, want hoe meer tuinen meedoen, hoe beter onderzoekers in beeld krijgen waar het dier het nog wel en niet redt. Je tuin wordt er geen rommeltje van, maar wel een plek waar iets overleeft dat buiten je hek steeds zeldzamer wordt.
Meer weten over de egel als diersoort? Wikipedia heeft een uitgebreid overzicht van zijn leefwijze en verspreiding.