Een gezin in Zuid-Holland tekent het contract, de sleutel gaat om, de verhuiswagen staat voor de deur. En dan blijkt de stopcontacten dood zijn. Niet door een storing, maar omdat er simpelweg geen stroomaansluiting is. Steeds vaker staan splinternieuwe huizen maandenlang, soms zelfs een jaar, leeg te wachten op een aansluiting die er nog niet is. De oorzaak heet netcongestie, en sinds deze zomer is het probleem in een stroomversnelling geraakt.
Het stroomnet zit muurvast
Tussen 1 januari en 1 juli dit jaar kwamen er aanvragen binnen voor zo'n 600.000 woningen, ruim twee keer zoveel als de normale bouwopgave van drie jaar. Netbeheer Nederland concludeert dat er voor bijna de helft van die aanvragen, omgerekend zo'n 300.000 woningen, de komende drie jaar geen plek op het net is. Bij netbeheerder Enexis alleen al liggen er 140.000 aanvragen, waarvan er voor 86.000 geen ruimte is. Reformatorisch Dagblad zette de cijfers op een rij en het beeld is niet mals: het stroomnet groeit gewoon niet snel genoeg mee met alle nieuwbouw, zonnepanelen, warmtepompen en laadpalen die er tegelijk bij komen.
Dat laatste is precies waarom dit meer is dan een probleempje voor de bouwsector. Wil je in een nieuwe warmtepomp investeren, dan trek je meteen extra vermogen van hetzelfde overvolle net. Elke zuinige woning vraagt tegenwoordig meer capaciteit dan een huis van twintig jaar geleden, en dat botst met een net dat al piept en kraakt.
Sinds 1 juli tellen ook huishoudens mee
Tot voor kort werd er voor gewone woningen altijd een beetje ruimte gereserveerd op het net, ook in drukke gebieden. Die reservering is per 1 juli geschrapt. Netbeheer Nederland en toezichthouder ACM hebben nieuwe spelregels vastgesteld waarbij ook aanvragen van kleinverbruikers, dus gewone huishoudens, in congestiegebieden op een wachtlijst belanden. Woningbouw verliest daarmee grotendeels zijn streepje voor op het net aan wat de sector 'vitale functies' noemt, zoals ziekenhuizen en datacenters.
Het gevolg is dat projectontwikkelaars massaal vooraf stroom zijn gaan aanvragen voor huizen die nog niet eens gebouwd zijn, uit angst dat ze anders achteraan de rij belanden. Die zelfversterkende paniek is precies waarom het aanvraagaantal zo hard is gestegen. Voor de overgangsperiode tot 1 januari volgend jaar geldt dat vrijgekomen netruimte eerst naar partijen met de hoogste maatschappelijke prioriteit gaat, en pas daarna naar de rest.
Utrecht, Gelderland en Brabant lopen voorop in de problemen
De pijn is niet overal gelijk verdeeld. In delen van de provincie Utrecht wordt vanaf deze zomer zelfs tijdelijk helemaal geen nieuwe aansluiting meer gedaan, en de wachtlijst voor netaansluitingen is daar de 15.000 aanvragen gepasseerd. Ook Flevoland en Gelderland kampen met grote druk op het net. In Brabant geldt sinds 1 juli een strengere prioritering waarbij nieuwbouwwoningen en laadpalen achteraan de rij komen te staan, terwijl maatschappelijk cruciale organisaties voorrang krijgen.
Omroep West sprak bouwers in Zuid-Holland die het inmiddels een terugkerend probleem noemen: woningen die klaar zijn, maar nog maanden tot een jaar leegstaan omdat de aansluiting ontbreekt. Netbeheerder Stedin bevestigt dat ook kleine aansluitingen die normaal snel geregeld worden, nu alsnog op de wachtlijst kunnen belanden. Wil je meer weten over waar nu juist wél volop gebouwd wordt? lees ons artikel over de vijf locaties die samen 30.000 huizen opleveren, en bedenk dat netcapaciteit daar minstens zo bepalend is als een bouwvergunning.
De nulaansluiting is de noodgreep
Voor schrijnende gevallen bestaat er een tussenoplossing die de sector de 'nulaansluiting' noemt. Je woning wordt dan formeel aangesloten op het net, maar krijgt nul transportcapaciteit totdat het net is verzwaard. In de praktijk kun je dan nauwelijks stroom afnemen of terugleveren, tenzij je een accu achter de meter zet die het verschil opvangt. Steeds meer nieuwbouwprojecten in zwaar congestiegebied worden op die manier opgeleverd, met een thuisbatterij als noodzakelijke aanvulling in plaats van een luxe extraatje.
Het is een symptoom van een dieper probleem: Nederland wil sneller bouwen, verduurzamen én elektrificeren, terwijl het net daar simpelweg niet op is voorbereid. Zelfs op langere termijn is het risico groot. Netbeheerders schatten dat circa 240.000 woningen die tot 2035 gepland staan gevaar lopen om zonder tijdige aansluiting te blijven zitten. Dat drukt ook op andere ambities: minder ruimte op het net betekent minder snel compactere, energiezuinige nieuwbouwhuizen die volledig elektrisch verwarmen en koken.
Waar je op moet letten voordat je een nieuwbouwhuis koopt
Ga je binnenkort een nieuwbouwwoning kopen, vraag dan expliciet naar de status van de stroomaansluiting voordat je tekent. Een ontwikkelaar die zegt dat 'de aansluiting geregeld wordt' is geen garantie meer, zeker niet in Utrecht, Gelderland, Flevoland, Brabant of Zuid-Holland. Vraag naar de exacte planning bij de netbeheerder, en informeer of er sprake is van een nulaansluiting. Is dat het geval, reken dan de kosten van een thuisbatterij mee in je verbouwbudget, want zonder die accu heb je in de praktijk weinig aan je nieuwe huis.
Overweeg je zelf te verduurzamen met een warmtepomp of laadpaal, doe dan vroeg navraag bij je netbeheerder over de beschikbare capaciteit op jouw adres. Wachttijden van 45 weken voor een nieuwe aansluiting en 21 weken voor het verzwaren van een bestaande zijn inmiddels normaal geworden. Wie op tijd plant, voorkomt dat de stekker van een duurzaam plan letterlijk niet in het stopcontact past.